با گذشت تنها ۲۴ ساعت از اعلام رسمی بازگشایی تنگه هرمز ازسوی جمهوری اسلامی، تحولات تازه در روزهای ۲۸ و ۲۹ فروردین ماه بار دیگر این گذرگاه حیاتی انرژی را به کانون تنش‌های سیاسی و نظامی بازگرداند. منابع نزدیک به سپاه پاسداران روز شنبه، ۲۹ فروردین‌ماه، گزارش دادند که این تنگه استراتژیک مجددا بسته شده است.

همزمان برخی رسانه‌های وابسته به سپاه پاسداران، ازجمله خبرگزاری تسنیم، اعلام کردند که دور بعدی مذاکرات فعلا به حالت تعلیق درآمده است. این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که دونالد ترامپ مدعی شده بود مقام‌های ایران پذیرفته‌اند تنگه هرمز به‌طور کامل باز بماند و از آن به‌منزله ابزار فشار علیه جامعه جهانی استفاده نکنند. او همچنین هشدار داده بود اگر تا روز چهارشنبه توافقی حاصل نشود، گزینه‌های تداوم محاصره دریایی و ازسرگیری حملات روی میز باقی خواهد ماند.

در حال حاضر، شواهد میدانی و گزارش‌های غیررسمی از اختلال در تردد نفتکش‌ها و افزایش سطح آماده‌باش نظامی در منطقه حکایت دارد. تنگه هرمز، که یکی از حیاتی‌ترین شاهراه‌های انتقال انرژی در جهان به شمار می‌رود، طی ماه‌های اخیر به یکی از ابزارهای کلیدی سیاست خارجی جمهوری اسلامی بدل شده است، ابزاری که استفاده از آن پیامدهای گسترده‌ای برای اقتصاد جهان و امنیت منطقه به همراه دارد.

آغاز موج واکنش‌ها با موضع‌گیری عراقچی

تحولات ۲۴ ساعت گذشته عملا با موضع‌گیری عباس عراقچی آغاز شد. وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در پیامی اعلام کرد که پس از اعلام برقراری آتش‌بس در لبنان، تنگه هرمز بازگشایی شده است. او درعین‌حال با تاکید بر «حق دفاع از منافع ملی»، بر ضرورت مدیریت هوشمند تنش‌ها و پرهیز از اقداماتی که بحران را تشدید می‌کند، تاکید کرد.

این موضع‌گیری اما با واکنش‌های تند در داخل ایران مواجه شد. برخی جریان‌های سیاسی نزدیک به حاکمیت این اظهارات را نشانه نرمش بیش‌ازحد در برابر ایالات متحده تعبیر کردند. علیرضا زاکانی ، شهردار تهران، در رسانه اجتماعی ایکس نوشت: «اگر اظهارات ترامپ دروغ است، با صدای بلند، بدون لکنت، قاطع و سریع جوابش را بدهید. اگر هم خدای نکرده واقعیت دارد، چیزی که دشمن زبون در میدان به دست نیاورده را نباید سر میز مذاکره به او هدیه کنیم.»

اظهارات زاکانی به‌سرعت در رسانه‌های داخلی بازتاب یافت و نشانه شکاف در رویکردهای سیاسی درون حاکمیت تعبیر شد. در ادامه، عزت‌ا‌لله ضرغامی، از وزرای دولت ابراهیم رئیسی، نیز با انتشار پیامی، بر لزوم هماهنگی کامل دستگاه دیپلماسی با سیاست‌های کلان نظام تاکید کرد و هشدار داد که ارسال پیام‌های متناقض به سوءبرداشت طرف مقابل منجر می‌شود.

تشدید اختلافات و طرح ادعاهای بی‌سابقه

در ادامه این فضای پرتنش، صفحات نزدیک به جریان حامی سعید جلیلی در رسانه‌های اجتماعی مواضعی تندتر اتخاذ کردند. این گروه‌ها تیم مذاکره‌کننده را به «عقب‌نشینی» و «عدول از خطوط قرمز» متهم و تاکید کردند که هرگونه کاهش تنش بدون پشتوانه قاطع، مغایر با سیاست‌های کلان نظام است.

یکی از جنجالی‌ترین محورهای این اختلافات، درخواست برخی جریان‌ها برای انتشار پیام تصویری یا صوتی مجتبی خامنه‌ای بود. به باور آنها، این پیام می‌تواند در مقام مرجع نهایی به اختلافات پایان دهد و مسیر سیاست‌گذاری را روشن کند. این درخواست در شرایطی مطرح می‌شود که انتشار پیام‌های مکتوب منتسب به مجتبی خامنه‌ای به یکی از محورهای مناقشه در فضای سیاسی ایران بدل شده است.

برخی از این صفحات حتی پا را فراتر گذاشتند و مطرح کردند که در صورتی که پیام رسمی تصویری منتشر نشود، می‌توان به اصالت پیام‌های منتشرشده تردید کرد. این ادعاها با واکنش تند رسانه‌های نزدیک به جریان‌های حکومتی دیگر مواجه شد.

واکنش جریان‌های حامی دولت و مجلس

در مقابل، رسانه‌های نزدیک به محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، این مطالبات را نوعی «تمرد از ساختار رسمی تصمیم‌گیری» توصیف کردند. به گفته این رسانه‌ها، سیاست‌های کلان کشور ازطریق سازوکارهای مشخص و تحت نظارت نهادهای رسمی تعیین می‌شود و طرح چنین درخواست‌هایی به تضعیف انسجام داخلی منجر می‌شود.

در همین راستا، کانال صابرین نیوز، که به بخشی از بدنه سپاه پاسداران نسبت داده می‌شود، هشدار داد که زیر سوال بردن تیم مذاکره‌کننده و سیاست‌های جاری ممکن است در راستای منافع «دشمن» تلقی شود. این موضع‌گیری‌ها نشان‌دهنده عمق شکاف‌های سیاسی در درون ساختار قدرت است، شکاف‌هایی که به‌ویژه در شرایط بحرانی، بیش از پیش نمایان می‌شوند.

تنگه هرمز؛ ابزار فشار یا عامل تشدید بحران؟

تحلیل واکنش‌ها به تحولات اخیر نشان می‌دهد که اختلاف اصلی میان جناح‌های مختلف، نه برسر اصل موضوع، که برسر نحوه بهره‌برداری از تنگه هرمز به‌عنوان ابزار فشار و مشخص‌شدن تکلیف آن است. درحالی‌که برخی جریان‌ها بر تداوم سیاست بستن این گذرگاه برای افزایش فشار بر طرف مقابل تاکید دارند، گروهی دیگر معتقدند که چنین رویکردی به تشدید تنش‌های بین‌المللی و افزایش خطر درگیری نظامی منجر می‌شود.

کارشناسان بر این باورند که ارسال پیام‌های متناقض ازسوی مقام‌های جمهوری اسلامی، ممکن است محاسبات طرف‌های خارجی را پیچیده‌تر کند و احتمال سوءبرداشت را افزایش دهد. از سوی دیگر، این وضعیت نشان‌دهنده ناتوانی در دستیابی به اجماع راهبردی در داخل حاکمیت تلقی می‌شود، مسئله‌ای که در مقاطع مختلف مذاکرات هسته‌ای نیز به‌منزله یکی از چالش‌های اصلی مطرح بوده است.

بلاتکلیفی در روایت رسمی

یکی دیگر از ابعاد مهم تحولات اخیر، نبود روایت واحد و شفاف ازسوی جمهوری اسلامی است. درحالی‌که رسانه‌های مختلف روایت‌های متفاوتی از وضعیت تنگه هرمز ارائه می‌دهند، مقام‌های رسمی تاکنون از ارائه توضیح روشن خودداری کرده‌اند. به گفته تحلیلگران، این خلأ اطلاع‌رسانی موجب شده است که روایت‌های خارجی، به‌ویژه روایت‌های ایالات متحده، نقش پررنگ‌تری در شکل‌دهی به افکار عمومی ایفا کنند.

در مجموع، تحولات اخیر نشان می‌دهد که تنگه هرمز همچنان یکی از حساس‌ترین نقاط تقابل میان جمهوری اسلامی و آمریکا است. در شرایطی که مذاکرات در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و تهدیدهای نظامی بار دیگر مطرح شده‌اند، هرگونه تصمیم‌گیری درباره این گذرگاه حیاتی می‌تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای ایران داشته باشد، پیامدهایی که نه‌تنها بر بازارهای انرژی، بلکه بر معادلات امنیتی منطقه و جهان تاثیرگذار خواهد بود.